واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

858

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

[ در « سيرت جلال الدين » نسوى ، به تصحيح مجتبى مينوى - چاپ بنگاه ترجمه و نشر كتاب « طغان خان » آمده ] رئيس كل شهر بوده « 1 » . چنگيز خان در ماه مارس [ اول بهار ] به ظاهر سمرقند رسيد و در قصر كوك - سراى در بيرون شهر منزل گزيد ( بديهى است كه اين قصر - جز نام - وجه مشترك ديگرى با كاخى كه براى تيمور ساخته شده بوده ، ندارد . گرچه شايد تقريبا در همان مكان قرار داشته ، زيرا كه مغولان از سوى مغرب به شهر نزديك مىشده‌اند ) . مغولان خواستند محصوران را فريب دهند و اسيران را آرايش جنگى دادند و در برابر هر ده نفر رايتى افراشتند و اهالى شهر پنداشتند كه لشكرى انبوه در زير حصار قرار دارد . بر اثر ورود جغتاى و اوكتاى ( اوگدى ) عدهء اسيران افزون گرديد زيرا كه توده‌هاى مردم اترار كه به اسارت درآمده بودند به ايشان اضافه گرديده بود . محاصرهء اترار از محاصرهء ديگر شهرهاى ماوراء النهر طولانىتر بوده . اينال خان [ ينال خان ] « 2 » به دلايل متقنه نسبت به سرنوشت خويش بيمناك بود و لاجرم با منتهاى جد و نيرو دفاع مىكرد و حال آنكه ، اگر به گفتهء نسوى اعتماد كنيم « 3 » ، فقط 20000 سوار در اختيار داشت . به گفتهء جوينى سلطان 50000 تن از « لشكريان بيرونى » به وى داده بوده .

--> ( 1 ) - در تأليف جوينى ( 136 . Schefer , « Chrestomatie Persane » t . II , p ) « بغاى خان » آمده ؛ در تأليف نسوى ( « سيرت جلال الدين » ، متن ، 36 ) ، نسخهء خطى « طعا اسحا » ( در نسخهء چاپ روسى سال 1900 متعلق به بارتولد . وى چنين يادداشت كرده : « چاپ متن ( جوينى ، چاپ قزوينى ) ، I ، 95 تغاى » . - تحريريه ) . ( 2 ) - ( كه ملقب به لقب قاير خان [ غاير خان ] يا قدر خان بوده - تحريريه ) . ( 3 ) - « سيرت جلال الدين » ، متن ، 36 ؛ ترجمه ، 62 .